1. Šta je projekat trafostanice Brezna i zašto se realizuje?
Trafostanica “Brezna” predstavlja projekat nadogradnje postojeće trafostanice 110/35 kV na nivo 400/110 kV, čime se omogućava uključivanje Crne Gore u snažniju regionalnu elektroenergetsku mrežu.
Cilj projekta je:
- Smanjenje tehničkih gubitaka od oko 13GWh godišnje (što je jednako smanjenju emisije od 6000t CO2) – zbog plasiranja energije proizvedene iz vjetroparkova direktno u 400 kV mrežu, ostvaruje se ušteda od preko milion eura godišnje
- Povećanje sigurnosti napajanja električnom energijom – jačanje prenosne mreže Crne Goreomogućavastabilniji rad elektroenergetskog sistema, veći kvalitet isporučene energije i manje ispada i kraća beznaponska stanja
- Omogućavanje integracije obnovljivih izvora energije – procjenjeno je da je moguće priključiti vjetroparkove i solarne elektrane do 400MW instalisane snage, čime se značajno doprinosi postizanju ciljeva zelene agende
2. Da li je projekat trafostanice Brezna dio šireg energetskog plana Crne Gore?
Da. Projekat je dio strateškog razvoja prenosne mreže Crne Gore i usklađen je sa:
- Nacionalnim energetskim planovima – Strategija razvoja energetike do 2030.godine (iz maja 2014.godine), i Nacionalni energetski i klimatski plan CG (iz decembra 2025.godine), vide izgradnju druge faze trafostanice Brezna kao ključan projekat za dostizanje ciljeva energetske tranzicije
- Regionalnim i evropskim planovima razvoja prenosne mreže – trafostanica je dio međunarodnog projekta Transbalkanski koridor koji spaja Italiju sa zemljama Balkana sve do Rumunije – EU obezbjedila grant za izgradnju TS 400/110 kV “Brezna” u iznosu od 6,5 mil. eura
Projekat se nalazi na Jedinstvenoj listi prioritetnih infrastrukturnih projekata koji utvrđuje Vlada Crne Gore.
3. Da li projekat ima potrebne dozvole i saglasnosti?
Da. Projekat se realizuje u skladu sa važećim zakonima Crne Gore, jer je prepoznat u različitim prostorno-planskim dokumentima koje su usvojile različiti sazivi Vlade i Skupštine Crne Gore u prethodnih 15 godina:
- 2011.godina – DPP – Detaljni prostorni plan za koridor dalekovoda 400 kV sa optičkim kablom od Crnogorskog primorja do Pljevalja i podmorski kabal 500 kV sa optičkim kablom Italija – Crna Gora – Sl. list CG br. 47/11
- 2012.godina – Prostorno – urbanistički plan (PUP) Plužine – Sl. list CG – opštinski propisi br.32/12
- 2020.godina – DPP za prostor višenamjenske akumulacije na rijeci Komarnici “Službeni list Crne Gore”, br. 081/20
- 2025.godina – Prostorni plan Crne Gore – Službeni list Crne Gore, broj 68/2025
Kroz izradu studije izvodljivosti koju je finansirala EU, urađen je izvještaj o uticaju projekta na životnu sredinu i društvo u skladu sa evrospkim standardima. Procjena uticaja na životnu sredinu u skladu sa domaćim zakonadavstvom biće urađena nakon završetka glavnog projekta a prije početka radova.
4. Da li trafostanice ovog tipa predstavljaju opasnost po zdravlje ljudi?
Ne. Trafostanice poput planirane u Brezni projektuju se u skladu sa međunarodnim standardima zaštite zdravlja i životne sredine.
Nivo elektromagnetnog zračenja u blizini trafostanica je:
- Višestruko ispod dozvoljenih granica
- U skladu sa standardima Svjetske zdravstvene organizacije i EU.
Više informacija možete naći na linku:
https://cges.me/wp-content/uploads/2025/12/Brosura_elektromagnetno_zracenje.pdf
Dodatno, CGES je planirao da buduće postrojenje bude izgrađeno u GIS tehnologiji (gasom izolovano postrojenje), koje će biti instalirano u zgradi – čime se vizuelni i drugi uticaji dodatno umanjuju.
5. Da li će projekat negativno uticati na životnu sredinu?
Projektovanje i izgradnja trafostanice obavljaju se uz primjenu mjera zaštite životne sredine.
Te mjere uključuju:
- Kontrolu buke
- Zaštitu zemljišta i voda
- Upravljanje otpadom
- Monitoring uticaja tokom izgradnje i rada.
Izvještaj o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu i društvo, koji je rađen u okviru studije izvodljivosti, ukazuje na to da je pažljivo projektovanje zajedno sa identifikacijom sveobuhvatnog skupa mjera za ublažavanje, koje, kada se primjene, značajno će smanjiti potencijalne efekte projekta. Tokom razvoja idejnog projekta, uzeta su u obzir ekološka i društvena pitanja i uravnotežena sa tehničkom i operativnom izvodljivošću projekta.
Nalazi ove ekološke i socijalne procjene ukazuju na to da je cilj projekta, identifikovanje tehnički izvodljivih i ekonomski isplativih rešenja koja u cjelini izazivaju najmanje poremećaje životne sredine i ljudi koji žive i rade u njenoj okolini, ispunjen.
Zato je studija zaključila da se izgradnja i rad predložene trafostanice smatraju opravdanim jer:
- Ekološka pitanja u vezi sa svim fazama životnog ciklusa predloženog projekta su identifikovana i uzeta u obzir.
- Procjena ekoloških i društvenih uticaja zasniva se na najboljim dostupnim informacijama i razmatranju kumulativnih uticaja.
- Identifikovani vjerovatni uticaji mogu se spriječiti, smanjiti ili kompenzovati i s toga predloženi projekat ne predstavlja prijetnju za negativnu ili nepovratnu štetu po prirodno i društveno okruženje u području projekta.
- Predloženi projekat neće izazvati značajan uticaj na biodiverzitet i ekološki integritet područja.
Savremene trafostanice su projektovane tako da njihov uticaj na okolinu bude minimalan.
6. Kakvu korist projekat donosi građanima i privredi?
Realizacija projekta donosi više koristi:
- Stabilnije snabdijevanje električnom energijom
- Povećanu sigurnost sistema
- Bolju integraciju obnovljivih izvora energije
- Mogućnosti za razvoj novih energetskih projekata
- Doprinos ekonomskom razvoju države.
7. Da li će projekat uticati na povećanje cijene električne energije?
Ne. Izgradnja trafostanica predstavlja investiciju u infrastrukturu prenosnog sistema i ne utiče direktno na cijenu električne energije za građane.
Naprotiv, jačanje mreže doprinosi stabilnosti sistema i dugoročno smanjuje troškove eventualnih poremećaja u snabdijevanju električnom energijom. Projekat će kroz smanjenje tehničkih gubitaka i integraciju obnovljivih izvora na duže staze imati pozitivne efekte za građane i cijenu električne energije prema njima.
8. Zašto se trafostanica nadograđuje baš na ovoj lokaciji?
Lokacija Brezna nije izabrana slučajno, a u prostornim planovima je već 15 godina. Ona je definisana kroz dugogodišnje planiranje razvoja mreže i ima ključnu ulogu u povezivanju:
- Centralnog dijela Crne Gore
- Planiranih energetskih projekata
- Regionalnih prenosnih pravaca.
Korišćenje postojeće lokacije i već izgrađene mrežne infrastrukture dodatno smanjuje potrebu za zauzimanjem nove površine. Već su izgrađeni dalekovodi 400 kV “Lastva-Pljevlja” i 110 kV “Brezna-Kličevo” i “Brezna-Krnovo”, pa bi svaka promjena lokacije značila da je potrebno izmjestiti već izgrađene dalekovode, što bi imalo negativan uticaj na životnu sredinu i društvo.
9. Da li je javnost bila uključena u proces planiranja?
Proces planiranja i dobijanja dozvola uključivao je zakonom propisane procedure javnog uvida i konsultacija. Javne rasprave su organizovane kod donošenja više planskih dokumenata, u kojima je planirana predmetna trafostanica.
CGES ostaje otvoren za dijalog sa lokalnom zajednicom i svim zainteresovanim stranama.
10. Kako CGES odgovara na zabrinutosti koje se pojavljuju u javnosti?
CGES razumije da veliki infrastrukturni projekti mogu izazvati pitanja i zabrinutost.
Zbog toga kompanija:
- Pruža transparentne informacije
- Sarađuje sa institucijama i stručnjacima
- Primjenjuje najviše tehničke i ekološke standarde.
Cilj CGES-a je razvoj infrastrukture koja je sigurna, održiva i u interesu građana Crne Gore.
U tom smislu bojazan u vezi sa geološkom stabilnošću terena, odnosno potencijalno tonjenje trafostanice, nije opravdan. Postojeća (mala) trafostanica koju je izgradila kompanija KGE, u uspješnom pogonu je blizu deset godina. Sanirani su svi problemi koji su nastali u prethodnom periodu zbog karakteristika tla u pomenutom području. Na osnovu nedavno završenih geotehničkih ispitivanja, od strane eksperata iz ove oblasti, predložene su dodatne mjere za trajnu stabilizaciju.
Što se tiče novog dijela postrojenja, na osnovu detaljnih geotehničkih istraživanja, urađen je geotehnički elaborat i idejni građevinski projekat od strane licenciranih projektanata. Mjere koje su predložene, među kojima je duboko fundiranje, nisu neuobičajene kod izgradnje objekata u Crnoj Gori i šire, a treba da osiguraju trajnu stabilnost lokacije, objekata i opreme koja se ugrađuje na njoj.
11. Kada se očekuje završetak projekta?
Radovi se realizuju u fazama, a završetak nadogradnje trafostanice planiran je u skladu sa dinamikom razvoja prenosne mreže i realizacije povezanih energetskih projekata.
U toku su tenderske aktivnosti koje treba da rezultiraju izborom isporučioca glavne opreme – transformatora, izborom glavnog izvođača radova i izborom konsultanta koji vrši nadzor nad izvođenjem radova.
Početak izgradnje je planiran za 2027. godinu,a kraj – do 2029. godine.
12. Gdje građani mogu dobiti dodatne informacije?
Sve informacije o projektu biće dostupne putem:
- Zvaničnog sajta CGES-a i saopštenja za javnost
- Direktne komunikacije sa Jedinicom za implemetaciju projekta, koja je imenovana od strane izvršnog direktora CGES-a
U nastavku su prikazane mape postojećeg stanja elektroenergetske mreže, koje je nepromijenjeno od 2019. godine, kao i planiranog budućeg stanja sa dodatim 400 kV dalekovodom prema Sarajevu i dva 110 kV dalekovoda za priključenje dvije elektrane.
